Vào mùa khô, chỉ số chất lượng không khí tại Hà Nội và TP.HCM thường xuyên chạm ngưỡng cảnh báo. Và cứ mỗi đợt như vậy, các phòng khám hô hấp lại ghi nhận lượng bệnh nhân tăng lên – phần lớn với cùng một than phiền: ho dai dẳng nhiều tuần, uống thuốc không khỏi, không sốt, không có dấu hiệu nhiễm trùng rõ ràng. Hãy cùng HaNoitoplist tìm ra nguyên nhân gây ho kéo dài cũng như cách điều trị ngay nhé!
Hiểu đúng cơ chế của kiểu ho này sẽ giúp bạn xử lý hiệu quả hơn, thay vì cứ lặp đi lặp lại vòng luẩn quẩn mua thuốc ho và thất vọng.
Bụi mịn là gì và vì sao nó nguy hiểm
Bụi mịn được phân loại theo kích thước. PM10 là các hạt có đường kính dưới 10 micromet. PM2.5 nhỏ hơn nữa, dưới 2,5 micromet – tức là khoảng 1/30 sợi tóc người.
Đường hô hấp của chúng ta có hệ thống lọc tự nhiên khá tốt. Lông mũi giữ lại bụi lớn. Lớp dịch nhầy trong khí quản bắt giữ các hạt nhỏ hơn. Và hệ thống lông chuyển – hàng triệu sợi lông siêu nhỏ lót mặt trong đường thở – liên tục quét những thứ này ngược lên họng để chúng ta nuốt hoặc khạc ra.
Nhưng PM2.5 vượt qua được toàn bộ hàng rào đó. Chúng đi thẳng xuống phế quản nhỏ và phế nang, nơi diễn ra quá trình trao đổi khí. Một phần thậm chí xuyên qua thành phế nang vào máu.
Nguồn phát sinh chủ yếu ở đô thị Việt Nam là khí thải xe máy và ô tô, hoạt động xây dựng, đốt rác, và vào mùa khô còn có khói từ việc đốt đồng ở vùng ven.
Vì sao bụi mịn gây ho
Cơ chế gồm ba bước.
- Bước một: kích ứng cơ học. Hạt bụi bám vào niêm mạc đường thở và kích hoạt các đầu tận thần kinh cảm giác. Cơ thể phản ứng bằng phản xạ ho – một nỗ lực tự nhiên nhằm tống vật lạ ra ngoài.
- Bước hai: phản ứng viêm. Bề mặt hạt bụi mang theo kim loại nặng và hợp chất hữu cơ độc. Khi tiếp xúc với mô phổi, chúng kích hoạt phản ứng viêm. Niêm mạc phù nề, tiết nhiều dịch nhầy hơn, đường thở hẹp lại.
- Bước ba: tổn thương kéo dài. Nếu tiếp xúc liên tục, phản ứng viêm không có thời gian lắng xuống. Hệ thống lông chuyển bị tổn thương và hoạt động kém đi, khiến khả năng tự làm sạch của phổi suy giảm. Đây là lý do cơn ho cứ kéo dài hết tuần này sang tuần khác.
Phân biệt ho do ô nhiễm với ho do nhiễm trùng
Đây là điều nhiều người nhầm lẫn, dẫn đến uống kháng sinh không cần thiết.
| Dấu hiệu | Ho do ô nhiễm | Ho do nhiễm trùng |
| Sốt | Không | Thường có |
| Đờm | Ít, trong hoặc trắng | Nhiều, có thể vàng xanh |
| Khởi phát | Từ từ, âm ỉ | Đột ngột, rõ ràng |
| Diễn biến | Nặng lên theo ngày ô nhiễm | Nặng dần rồi giảm sau 7-10 ngày |
| Triệu chứng kèm | Cay mắt, ngứa mũi, nặng ngực | Đau họng, đau người, mệt mỏi |
| Người xung quanh | Không lây | Có thể lây |
Một đặc điểm nhận diện rất rõ: ho do ô nhiễm thường nặng hơn vào những ngày chỉ số AQI cao và dịu đi khi không khí trong lành trở lại. Nếu bạn thấy cơn ho giảm hẳn mỗi khi về quê hoặc đi biển rồi tái phát khi quay lại thành phố, đó là manh mối rất đáng tin.
Phân biệt ho do ô nhiễm hay do nhiễm trùng
Không phải ai cũng chịu tác động như nhau.
- Người có bệnh hô hấp mạn tính: Hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là hai nhóm bị ảnh hưởng nặng nhất. Bụi mịn là tác nhân khởi phát cơn hen và đợt cấp COPD đã được ghi nhận rõ trong y văn.
- Người cao tuổi: Chức năng phổi suy giảm theo tuổi, phản xạ ho yếu, khả năng tống xuất dịch tiết kém. Thêm vào đó là các bệnh nền tim mạch thường đi kèm.
- Người làm việc ngoài trời: Tài xế công nghệ, nhân viên giao hàng, công nhân xây dựng, người bán hàng rong – thời gian phơi nhiễm của họ gấp nhiều lần người làm văn phòng.
- Người có cơ địa dị ứng: Đường thở vốn đã nhạy cảm sẵn, phản ứng mạnh hơn với cùng mức độ kích thích.
Cần làm gì để bảo vệ bản thân
Theo dõi chất lượng không khí. Các ứng dụng miễn phí hiện nay đều cung cấp chỉ số AQI theo giờ. Khi chỉ số vượt 150, hạn chế vận động mạnh ngoài trời. Ô nhiễm thường nặng nhất vào sáng sớm và giờ cao điểm chiều tối.
Chọn đúng loại khẩu trang. Khẩu trang vải và khẩu trang y tế thông thường không lọc được PM2.5. Cần loại đạt chuẩn N95 hoặc tương đương. Quan trọng không kém là đeo kín – hở mép là mất phần lớn tác dụng.
Giữ không khí trong nhà sạch. Đóng cửa sổ vào giờ cao điểm ô nhiễm. Máy lọc không khí có màng HEPA giúp giảm đáng kể nồng độ bụi mịn trong phòng. Hút bụi thay vì quét khô để tránh khuấy bụi bay lên.
Vệ sinh đường hô hấp. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý sau khi đi ngoài đường về. Súc họng nước muối ấm. Những việc đơn giản này loại bỏ một phần bụi bám trên niêm mạc trước khi chúng kịp gây viêm.
Uống đủ nước. Khoảng 1,5-2 lít mỗi ngày. Dịch nhầy đủ loãng thì hệ thống lông chuyển mới hoạt động hiệu quả.
Tăng cường dinh dưỡng chống oxy hóa. Rau xanh đậm, trái cây giàu vitamin C, các loại hạt. Tổn thương do bụi mịn phần lớn thông qua stress oxy hóa, nên nhóm dưỡng chất này có vai trò hỗ trợ.
Khi nào cần đi khám
Ho do ô nhiễm thường lành tính, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Cần đi khám nếu: ho kéo dài quá ba tuần không cải thiện, khó thở hoặc thở khò khè, đau tức ngực, ho ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, hoặc cơn ho ngày càng nặng thay vì ổn định.
Với người đã có chẩn đoán hen hoặc COPD, bất kỳ đợt nặng lên nào cũng cần được bác sĩ đánh giá chứ không nên tự xử lý tại nhà.
Giải pháp hỗ trợ từ thảo dược
Khi đường thở bị kích ứng kéo dài do môi trường, bên cạnh các biện pháp bảo vệ, nhiều người tìm đến sản phẩm thảo dược để hỗ trợ làm dịu và phục hồi.
Thiên Môn Bổ Phổi Premium Titafa là thực phẩm bảo vệ sức khỏe dạng siro, chai 280ml. Thành phần chính là AP-Bio® – chiết xuất Xuyên tâm liên chuẩn hóa tỷ lệ 14:1, nguyên liệu có nghiên cứu lâm sàng về khả năng kháng viêm và điều hòa miễn dịch. Công thức được bổ sung chiết xuất Lá thường xuân nhập khẩu từ Thổ Nhĩ Kỳ cùng nền thảo mộc truyền thống gồm Húng chanh, Mạch môn đông, Thiên môn đông, Bách bộ, Tang bạch bì, Trần bì, Gừng và Actiso.
Sản phẩm giúp bổ phổi; giảm ho, giảm đờm, giảm đau rát họng và khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản. Người lớn dùng 20ml/lần, ngày 3 lần.
Với người thường xuyên di chuyển ngoài đường, Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium là lựa chọn tiện mang theo để làm dịu cổ họng.
Lưu ý: Không dùng dạng siro cho phụ nữ có thai, người tỳ vị hư yếu, ăn uống chậm tiêu. Viên ngậm không dùng cho người đái tháo đường. Tư vấn: hotline 1900 2163 hoặc titafa.com
Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
